Jak połączyć rurę miedzianą z rurą PEX lub wielowarstwową? Złączki przejściowe i ochrona przed korozją

Remont łazienki albo kuchni w domu z instalacją miedzianą rzadko oznacza wymianę wszystkich rur. Częściej nowy odcinek wykonuje się z rur PEX lub wielowarstwowych PE-RT/AL/PE-RT, a stary pion i rozprowadzenie z miedzi zostają. W miejscu styku dwóch materiałów trzeba zastosować odpowiednie złączki przejściowe. Źle dobrane lub źle zamontowane przejście to typowe miejsce przecieków i korozji, które ujawniają się po miesiącach, już pod płytkami.

• Dowiesz się, jakie rodzaje złączek nadają się do łączenia miedzi z tworzywem.
• Poznasz zasady przygotowania końcówki rury miedzianej.
• Sprawdzisz, dlaczego mosiądz jest bezpieczniejszy niż ocynk na styku z miedzią.
• Zobaczysz, jak wykonać próbę szczelności nowego połączenia.

Połączenia w instalacji wody pitnej i ogrzewania muszą być wykonane z elementów dopuszczonych do danego zastosowania. Systemy rur wielowarstwowych i PEX wymagają kształtek tego samego producenta lub wyraźnie z nimi zgodnych.

Metody łączenia miedzi z PEX i rurą wielowarstwową

Metoda	Jak działa	Gdzie się sprawdza
Złączka zaciskowa na miedź z gwintem	pierścień zaciskowy na rurze miedzianej, po drugiej stronie gwint do kształtki systemu PEX	miejsca dostępne, przyłącza przy rozdzielaczach i zaworach
Złączka do lutowania z gwintem	kielich lutowany na rurze miedzianej, gwint do złączki tworzywowej	połączenia trwałe, wykonywane przez instalatora z uprawnieniami do lutowania
Złączka zaprasowywana miedź z gwintem	kształtka zaprasowywana zaciskarką na miedzi	szybki montaż przy dostępie do odpowiedniej zaciskarki i szczęk
Kształtka przejściowa systemowa	gotowy element jednego producenta z końcówką na miedź i na rurę wielowarstwową	wygodne rozwiązanie, gdy system ją przewiduje

W praktyce najczęściej łączy się dwa elementy przez gwint: po stronie miedzi stosuje się złączkę z gwintem zewnętrznym lub wewnętrznym, a po stronie rury PEX lub wielowarstwowej złączkę systemową z gwintem. Gwint uszczelnia się pakułami z pastą, taśmą lub nicią uszczelniającą. Takie połączenie jest rozbieralne i stosunkowo proste.

Przygotowanie końcówki rury miedzianej

1. Zamknij wodę i spuść ją z odcinka. Przy pracy z ogrzewaniem obniż ciśnienie w instalacji i odczekaj, aż woda ostygnie.
2. Utnij rurę obcinakiem krążkowym prostopadle do osi. Piłka do metalu zostawia krzywe cięcie i opiłki.
3. Usuń zadziory z wnętrza i zewnętrznej krawędzi gratownikiem. Ostra krawędź może uszkodzić uszczelkę lub pierścień.
4. Oczyść powierzchnię na długości wejścia w złączkę. Stary nalot, farbę i zabrudzenia usuń włókniną. Pierścień zaciskowy wymaga gładkiej, okrągłej rury.
5. Sprawdź owalizację. Stara, wyżarzona miedź bywa spłaszczona. Jeśli rura nie jest okrągła, utnij ją nieco dalej albo zastosuj tuleję wzmacniającą zalecaną przez producenta złączki.

Złączkę zaciskową dokręca się zgodnie z instrukcją, zwykle ręcznie do oporu, a następnie kluczem o określony fragment obrotu. Zbyt mocne dokręcenie zgniata miedź, zbyt słabe nie daje szczelności.

Mosiądz, a nie ocynk

Miedź w kontakcie z wodą i stalą ocynkowaną tworzy ogniwo galwaniczne. Szybciej koroduje wtedy element mniej szlachetny, czyli ocynk. Dlatego na przejściach z instalacji miedzianej stosuje się złączki mosiężne lub z brązu, a nie ocynkowane kształtki stalowe. Ma to także znaczenie dla kolejności materiałów w instalacji: w wodzie płynącej od miedzi w stronę stali ocynkowanej jony miedzi przyspieszają korozję ocynku dalej w instalacji. Na styku z tworzywem sam materiał rury nie koroduje, ale metalowe kształtki systemowe zwykle są wykonane z mosiądzu, co dobrze współpracuje z miedzią. Więcej o korozji miedzi przeczytasz w tekście dlaczego rura miedziana pokrywa się zielonym nalotem? Przyczyny korozji i metody ochrony.

Złączki mosiężne do instalacji miedzianych, w tym przejściowe z gwintem, znajdziesz w kategorii łączniki mosiężne do instalacji miedzianych.

Strona PEX i rury wielowarstwowej

Rury PEX i wielowarstwowe łączy się złączkami zaprasowywanymi, zaciskowymi lub zaciskanymi pierścieniem nasuwanym. Każdy system ma własne wymagania co do kalibrowania rury, fazowania wnętrza i rodzaju szczęk. Rurę wielowarstwową przed montażem kalibruje się i fazuje, żeby nie uszkodzić o-ringów na korpusie złączki. Rurę PEX tnie się nożycami do tworzyw, prostopadle, bez zgniatania. Podstawowe cechy rur PEX opisujemy w artykule rury PEX w instalacjach hydraulicznych i grzewczych.

Pamiętaj o różnicy w rozszerzalności cieplnej. Tworzywo wydłuża się pod wpływem temperatury znacznie bardziej niż miedź. Przy dłuższych odcinkach ciepłej wody i ogrzewania przejście nie może być sztywno zamurowane tak, by cała praca rury przenosiła się na złączkę. Rurę prowadzi się w otulinie lub rurze osłonowej, z kompensacją na łukach.

Próba szczelności i zabudowa

Po wykonaniu połączenia napełnij instalację, odpowietrz ją i obserwuj złączki przez dłuższy czas pod ciśnieniem roboczym. Przed zabudową w ścianie lub posadzce należy wykonać próbę ciśnieniową zgodnie z wymaganiami systemu rur, zwykle ciśnieniem wyższym od roboczego. Połączenia gwintowane i zaciskowe najlepiej pozostawić w miejscu dostępnym, za drzwiczkami rewizyjnymi lub w szafce, bo w razie przecieku nie trzeba będzie kuć płytek.

Narzędzia potrzebne do wykonania przejścia

• obcinak krążkowy do rur miedzianych i gratownik,
• nożyce do rur tworzywowych oraz kalibrator z fazownikiem do rur wielowarstwowych,
• dwa klucze płaskie lub nastawne do kontrowania połączeń gwintowanych,
• materiał do uszczelniania gwintów: pakuły z pastą, taśma lub nić,
• zaciskarka ze szczękami właściwymi dla systemu, jeśli złączki są zaprasowywane.

Najczęstsze błędy

• połączenie miedzi bezpośrednio z ocynkowaną kształtką stalową,
• pierścień zaciskowy założony na owalną lub zarysowaną rurę,
• złączki różnych systemów do rur wielowarstwowych łączone ze sobą bez potwierdzenia zgodności,
• zbyt mocno dokręcony gwint, który rozsadza mosiężną kształtkę,
• brak próby szczelności przed zakryciem połączenia.

Prawidłowo wykonane przejście z miedzi na rurę PEX lub wielowarstwową jest trwałe i nie wymaga konserwacji. Kluczem jest odpowiednia złączka, staranne przygotowanie końcówek i sprawdzenie szczelności, zanim połączenie zniknie pod tynkiem.