Przewody pomiarowe z niewłaściwą kategorią CAT są najsłabszym ogniwem miernika
Przewody pomiarowe muszą mieć kategorię pomiarową i napięcie co najmniej takie jak miernik i miejsce pomiaru, bo zestaw jest tak bezpieczny, jak jego najsłabszy element. Miernik z oznaczeniem CAT IV podłączony przewodami CAT II nie zapewnia ochrony przewidzianej dla rozdzielnicy czy przyłącza.
Przy zakupie miernika większość uwagi skupia się na samym urządzeniu: zakresach, dokładności, funkcjach. Przewody traktowane są jak dodatek, który leży w pudełku i zużywa się bez kontroli. Tymczasem to one mają bezpośredni kontakt z obwodem pod napięciem, to ich izolacja pęka przy zginaniu i to ich końcówki wsuwa się w ciasne zaciski rozdzielnicy. Uszkodzony przewód pomiarowy potrafi dać fałszywy odczyt braku napięcia albo, przy przepięciu, stać się drogą łuku elektrycznego w stronę dłoni.
Co oznaczają kategorie pomiarowe
Kategorie pomiarowe opisują, jak duże przepięcia przejściowe mogą wystąpić w danym miejscu instalacji. Im bliżej źródła zasilania, tym większa energia możliwego impulsu, dlatego wyższa kategoria oznacza lepszą izolację i większe odstępy wewnątrz urządzenia.
- CAT II - obwody odbiorcze, czyli gniazda wtyczkowe i urządzenia podłączane przewodem z wtyczką.
- CAT III - instalacja w budynku: rozdzielnice, szynoprzewody, oprzewodowanie, urządzenia przyłączone na stałe.
- CAT IV - początek instalacji: przyłącze, złącze kablowe, licznik energii, linie napowietrzne i kablowe zasilające budynek.
Każda kategoria występuje z napięciem, na przykład CAT III 1000 V lub CAT IV 600 V. Oba parametry trzeba czytać razem. Przewód CAT III 1000 V nie jest automatycznie odpowiedni do pomiarów w złączu, gdzie wymagana jest kategoria IV.
Budowa dobrego przewodu pomiarowego
Przewody pomiarowe (onninen.pl/produkty/Narzedzia-BHP-i-artykuly-budowlane/Urzadzenia-pomiarowe/Mierniki-i-multimetry/Akcesoria-do-miernikow/Przewody-pomiarowe) różnią się nie tylko długością i kolorem. Dobry przewód ma elastyczną izolację silikonową lub z podobnego tworzywa, która nie sztywnieje na mrozie i nie pęka przy wielokrotnym zginaniu. Wtyki bananowe do miernika mają osłonięte styki, a ostrza sond są wyposażone w kołnierze ograniczające ześlizgnięcie się palców w stronę metalu.
W pomiarach w kategorii III i IV normy wymagają, żeby odsłonięta część metalowej końcówki była krótka, zwykle nie dłuższa niż kilka milimetrów. Producenci rozwiązują to nasadkami, które zakłada się na dłuższe ostrza. Nasadka ogranicza ryzyko zwarcia dwóch sąsiednich zacisków ostrzem sondy, co w rozdzielnicy kończy się łukiem elektrycznym. Długie, odsłonięte ostrze jest wygodne przy gniazdach, ale w rozdzielnicy to ono jest najczęstszą przyczyną zwarć podczas pomiarów.
W zestawach przydają się też akcesoria wymienne: krokodylki, haczyki, cienkie końcówki do gniazd i sondy z gwintem do przykręcania nasadek. Wszystkie powinny mieć kategorię odpowiadającą przewodom, z którymi będą używane.
Jak sprawdzać przewody przed pomiarem
Kontrola przewodów zajmuje minutę i warto ją wykonywać przed każdym dniem pracy, a nie tylko po upadku miernika.
- Obejrzyj izolację na całej długości, zwłaszcza przy wtykach i sondach, gdzie przewód najczęściej się zgina. Pęknięcia, przetarcia i widoczna druga warstwa izolacji w innym kolorze oznaczają wymianę.
- Sprawdź ciągłość: ustaw miernik na pomiar rezystancji i zwierz końcówki. Wynik powinien być bliski zera, zwykle ułamek oma. Wynik zmieniający się przy poruszaniu przewodem świadczy o przerwanej żyle.
- Zmierz znane napięcie, na przykład w sprawnym gniazdku, przed i po właściwym pomiarze. To potwierdza, że cały zestaw działa.
Uszkodzonego przewodu nie naprawia się taśmą izolacyjną. Zmienia się go na nowy, najlepiej od razu parę, żeby oba miały ten sam stan izolacji i tę samą kategorię.
Dobór przewodów do miernika
Mierniki elektryczne (onninen.pl/produkty/Narzedzia-BHP-i-artykuly-budowlane/Urzadzenia-pomiarowe/Mierniki-i-multimetry) mają gniazda dostosowane do standardowych wtyków 4 mm, ale nie oznacza to, że każdy przewód z takim wtykiem pasuje do każdego zastosowania. Przewody dobiera się według kategorii i napięcia miernika, maksymalnego prądu, jeśli używa się ich do pomiaru prądu w obwodzie, oraz długości. Zbyt długi przewód plącze się w rozdzielnicy, zbyt krótki zmusza do trzymania miernika w niewygodnej pozycji.
Przy miernikach instalacyjnych do pomiarów ochrony przeciwporażeniowej, rezystancji izolacji czy impedancji pętli zwarcia producent dołącza zwykle przewody dopasowane do konkretnych funkcji i opisane w instrukcji. Zastąpienie ich zamiennikami może wpływać na wynik, na przykład przy pomiarach małych rezystancji, gdzie liczy się rezystancja samych przewodów. Część mierników ma funkcję kompensacji przewodów, którą trzeba wykonać po każdej ich wymianie.
Pomiar temperatury bez dotykania
Coraz więcej elektryków nosi w torbie obok multimetru urządzenie do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Termometr termowizyjny (onninen.pl/produkty/Narzedzia-BHP-i-artykuly-budowlane/Urzadzenia-pomiarowe/Pirometry-i-kamery-termowizyjne) łączy pomiar punktowy, jak w pirometrze, z prostym obrazem rozkładu temperatury o niewielkiej rozdzielczości. Pozwala szybko wskazać zacisk, który grzeje się bardziej niż sąsiednie, bez otwierania osłon i bez kontaktu z częściami pod napięciem.
Taki pomiar wykonuje się pod obciążeniem, bo luźny zacisk grzeje się dopiero wtedy, gdy płynie przez niego prąd. Wynik trzeba czytać ostrożnie: błyszczące metalowe powierzchnie odbijają promieniowanie i pokazują zaniżoną temperaturę, dlatego ustawia się właściwą emisyjność albo mierzy na izolacji przewodu tuż przy zacisku. Termometr termowizyjny nie zastępuje pomiarów elektrycznych, ale pomaga wskazać miejsce, które trzeba sprawdzić dokładniej.
Pytania od czytelników
Czy przewody z miernika CAT IV można używać z tańszym miernikiem CAT II?
Można, ale cały zestaw ma wtedy kategorię II, bo decyduje najsłabszy element. Do pomiarów w rozdzielnicy taki zestaw się nie nadaje.
Jak często wymieniać przewody pomiarowe?
Nie ma stałego terminu, decyduje ich stan. Przewód z uszkodzoną izolacją, luźnym wtykiem albo zmienną rezystancją wymienia się od razu.
Przeczytaj także
Dobrze skompletowana walizka narzędziowa skraca każdą wizytę serwisową
Materiały i narzędzia Narzędzia i mocowania
Walizka z wkładem, w którym każde narzędzie ma swoje miejsce, oszczędza serwisantowi chodzenia do auta.
Jakie elektronarzędzia do drewna przydają się elektrykowi w domu szkieletowym?
Materiały i narzędzia Narzędzia i mocowania
W domu szkieletowym elektryk nie kuje bruzd, tylko przewierca słupki i montuje puszki w poszyciu z płyt.
Taśma aluminiowa i jej zastosowanie w instalacjach elektrycznych i hydraulicznych
Materiały i narzędzia Narzędzia i mocowania
Taśma aluminiowa to produkt wykonany z cienkiej folii aluminiowej pokrytej warstwą kleju akrylowego lub kauczukowego.
Jak rozpoznać że bojler wymaga odkamieniania? Objawy osadzania kamienia i procedura czyszczenia
Materiały i narzędzia Narzędzia i mocowania
Twoje rachunki za energię rosną, a bojler zaczyna wydawać dziwne dźwięki?